3 364x245 1 راهبردهای آموزشی و درمانی خواندن

راهبردهای آموزشی و درمانی خواندن

راهبردهای آموزشی و درمانی خواندن ؛ کودکانی که ناتوانی های یادگیری دارند امکان دارد دشواری هایی در هر یک از حطیه های یادگیری یا رشد داشته باشند اما به نظر می رسد که ضعف مهارتهای خواندن مشکل اکثریت کودکانی است که نمی توانند در برنامه های آموزشی مدرسه پیشرفت هایی حاصل نمایند .

فراگرو یادگیری خواندن را می توان به ۲ مهارت تقسیم کرد :

۱- یادگیری مهارتهای واژه شناسی ” کد برگردانی ”

۲- یادگیری مهارتهای فهم خواندن

 

تحقیقات نشان داده است که هیچ روشی به تنهایی آنچنان کامل و برجسته نیست که بتواند روشهای دیگر را از میدان خارج کند . مربی بنابر ضرورت و مشکل کودک و سبک یادگیری کودک روش را انتخاب می کند .

پیش از شروع کار درمان پس از ارزیابی های رسمی و غیر رسمی چیزی که باید مد نظر یک مربی آگاه باشد آگاهی از مراحل خواندن است این مراحل که به عنوان مخروط خواندن ” توسط کاریلو ۱۹۷۶ ” مطرح شده است می تواند راهنمای خوبی برای تشخیص و درمان باشد .

۱- مرحله آماده شدن ” از تولد تا ۶ سالگی ”

۲- مرحله آغازین ” شروع خواندن ” شروع مدرسه و رمز گردانی و تحلیل کلمه را در بر می گیرد .

۳- مرحله رشد سریع خواندن – پایه ریزی کامل عادتها و مهارتهای پایه در خواندن

 

۴- مرحله گسترده خواندن – آخر دبستان تاکید بر خواندن مستقل است . در درک و تحلیل کلمه پیشرفت بیشتر دارد .

۵- پالایش خواندن – راهنمایی – دبیرستان – سرعت خواندن بالا

و پس از آن صدای دانش آموز در هنگام خواندن ضبط می شود و غلط ها با دقت بررسی می گردد و جدول سمن را برای دانش آموز دارای نارسائی خواندن پرمی کند و فراوانی را بدست می آورد و بر حسب فراوانی کار درمان را شروع می نماید.

 

انواع مسائل و مشکلاتی که کودکان در خواندن با آن مواجه هستند در جدول سمن ذکر گردیده است عبارتند از :

– تشخیص دیداری ” تمیز دیداری ” – وارونه نویسی و معکوس کردن حرف و کلمه

– تشخیص شنیداری ” حساسیت شنیداری ” – زبان و تکلم

– ترکیب صدا

– مهارتهای حافظه ” شنیداری و دیداری ”

– مهارتهای توالی دیداری و شنیداری

که به معرفی و راهبردهای درمانی در این زمینه می پردازیم .

 

– تشخیص دیداری ” تمیز دیداری “ کودک مبتلا به این مشکل با دیدن حروف مشابه مانند ” ب ت پ ث چ ح ” آنها را با یکدیگر اشتباه می کند و بعضی از کودکان در تشخیص هیات کلی کلماتی که تقریباً شبیه به هم هستند مثل کباب / کتاب نمی توانند تفاوت قائل شوند و حتماً باید به آنها آموزش مستقیم داد و تفاوتها را برای آنها بیان نمود تا بیاموزند .

 

فعالیتهای فرآیندی تمیز دیداری که در کتاب جمع آوری گردیده می تواند مثمر ثمر باشد و پس از آن فعالیتها فرآیند تکلیف را ادامه می دهیم همچون تمریناتی مانند :

(ب ) را سمت راست نوشته و از وی می خواهیم (ب) را در سمت چپ در بین حروف پیدا کند و یا حروف نوشته شود و به او گفته شود که از پایین خط زمینه خط بکش وقتی به (ب) رسیدی از بالای حرف (ب) حرکت کن و یا حرف (ب) که مشکل دارد در یک متن درسی پیدا کند .

 

ث ت ب ت ث ب

 

بهتر آنست که اگر دانش آموزی در چند حرف مشکل دارد ابتدا یک حرف را آموزش دهیم تا مشکل وی بر طرف و یادگیری وی تثبیت شود و بعدبه حرف دیگر بپردازیم تا سبب گیجی و حواس پرتی وی نگردد .

فعالیتهای تشخیص دیداری بسیار متنوع می تواند باشد و هر مربی به سلیقه خلاقیت خود فعالیتهایی در این زمینه می تواند تدارک ببیند مثلا کلمه أی را در سمت راست نوشته و سپس کلماتی را در سمت چپ می نویسیم به طوری که حرف آخر یکی از کلمات سمت چپ با حرف آخر کلمه سمت راست یکی باشد و بهتر آنست حروفی باشد که کودک در تشخیص آنها اشتباه می کند و سپس از وی بخواهیم به حرف آخر نگاه کند و بگوید کدام کلمه در سمت چپ حرف آخرش مثل این است .

و یا تمرین را به صورت نقش از زمینه بدین صورت که حرفی که اشتباه می کند را نوشته و از وی بخواهیم در کلمه روبرو آنرا پیدا و پررنگ کند و یا کامل کردن کلمات از روی کلمه الگو : کلمه الگو باشد که کودک اشتباه می کند مثلاً کلمه سمت چپ را مانند کلمه سمت راست کامل کن .

 

نبات / نبا   کتاب / کتا کباب / کبا ارباب / ار

 

ضمناً بعضی از کسانی که در تشخیص دیداری و یا به طور کلی در خواندن نارسائی نشان می دهند اندازه حروف و رنگ و ماده أی که با آن می نویسند را به عنوان ویژگی ممتاز کننده به حساب می آورند مثلاً اگر آنها آ را همیشه به اندازه ۱ سانت دیده اند دیگر آ را وقتی طول آن ۲ یا بیشتر است تشخیص نمی دهند باید به آنها آموزش مستقیم داد که این ویژگی ها ممتاز کننده نیستند و این امر در زمان آموزش مد نظر قرار گیرند که حروف را در اندازه ها ی مختلف و به شیوه های دیگر آموزش دهیم ” روی شن – با گچ – با مداد ”

 

تشخیص شنیداری ” حساسیت شنیداری “

ناتوانی در تفکیک صداهای والی یا ناتوانی در شناخت شباهتها و یا تفاوتهای میان کلمه مشکلی است که معمولاً کودکان دارای نارسائی خواندن با آن مواجه هستند .

تفاوت شنیداری میان کلمه هایی همچون ابرو – آبرو – پَر – پُر- نرو- برو و یا حروفی مثل ب – ن – م برای این کودکان دشوار است .

این مشکل زمانی که کلمات هم وزن و هم آهنگ نیز می شوند بیشتر نمود پیدا می کند . تشخیص شنیداری را مهم ترین عامل پیش بینی کننده موفقیت خواندن می دانند .

برای درمان این زمینه تشخیص صداهای ملایم از بلند – صدای حیوانات و صدای وسائل نقلیه و شباهت بین صداها بدین صورت که موادی مانند برنج – نخود – سنگ را در قوطی های شبیه به هم ۲ به ۲ بریزیم و از کودک بخواهیم صداهای مثل هم را بیابد .

تفاوت نت های موسیقی نیز می تواند مورد استفاده قرار گیرد فعالیتهایی که دکتر تبریزی تحت عنوان حساسیت شنیداری از آن نام برده اندبرای درمان مؤثر است و بعداز این فعالیتهای فرآیند تکلیف را ادامه دهیم بدین صورت که صداها را با حروف الفبا تمرین کنیم مثلاً خوب گوش کن وقتی حروف را می خوانم هرگاه ن شنیدی دست بزن و یا کلمات را می خوانم هرگاه صدای ن شنیدی دست بزن حال کلمه ها را می خوانم هرگاه درآخر صدای ن شنیدی دست بزن وهرگاه درآخر و اول صدای ن شنیدی دست بزن به حسب آسان به مشکل مثلا

مثلا- ن- ر-م- س- ت- ب- ن – ف- م- ن-

مثلا -باران –ابر – گل – سلام – گلدان – نان – آدم –

آخر- قندان – سام – کام – دندان

اول – نماز – مرد – سرد – نمک

وباحروفی که در شنیدن آنها حساس نیست می توان با ضبط صوت وبه صورت بازی با دانش آموز انجام داد

آهنگی را بخش کرده وبازی را شروع می کنیم بازی بدین صورت که هنگام آهنگ کودک راه برود یا نشسته باشد ومربی هرازگاهی صدای حروفی رابیان می کند قرار بر این است که کودک زمان شنیدن حرف مورد نظر بلند شود ویا بایستد ابتدا تفاوتها فاحش است ولی کم کم سعی می شود که حروفی که تلفظ آنها نسبتا شبیه به هم است وکودک اشتباه می کند بیان شود واین کار علاوه برحساسیت شنیداری تمیز شنیداری صوت درزمینه نیز تقویت می کند از بین محرک های صوتی به محرکی که مدنظر است توجه می کند وبه صدای آهنگ توجه کمتردارد فعالیت را می توان بدین صورت که کاغذی دراختیار درمانجو قرار دهیم وجمله أی را بخوانیم واز وی بخواهیم به تعداد هر صدای ( ن ) که می شنود گردی یا خط بکشد .

 

مشکلات حافظه ای

مشکلات حافظه أی در خواندن درفراموش کردن صدای حروف وسپس ترکیب آنها تاثیر می گذارد مثلا کودکی که تصویر حرف ب را به رغم ذخیره سازی درست درحافظه نمی تواند به خاطر بیاورد با مشکل ازیافت روبرو هست

برای غلبه برمشکلات حافظه باید تاکید برروشهای تدریس (چندحسی – تکرار – بهره گیری ) از مواد گوناگون باشد تا به یادآوردن وبازیابی آنها را تسهیل کند .

برای تقویت حافظه فعالیتها بعداز اینکه با تصاویر انجام شد فعالیتها را با کلمات کتاب درسی کودک انجام دهیم بدین صورت که کلمه ها را بخوانیم تا وی به خاطر بسپارد وپس از او بخواهیم آنچه را به خاطر سپرده بگوید از کلمات کم شروع وبا پیشرفت دانش آموز تمرین با کلمات بیشتر تمرین می شود .

کارت کلمات مربوط به درس را جلو دانش آموز می گذاریم واز وی می خواهیم خوب به خاطر بسپارد وسپس کارتها را با یک سری کارت دیگر به صورت درهم قرار می دهیم تا وی کلمات را که در مرحله قبل دیده بود بردارد وکنار بگذارد واگر این کارت کلمات در ابتدا با تصویر کلمات باشد بسیار مثمر ثمر است. تطابق اشکال هندسی رنگی با کلمات برای تقویت می تواند سودمند باشد به این صورت که ۵ رنگ را انتخاب کرده وزیر هرکدام اشکال هندسی رنگی یک کارت کلمه قرار می دهیم واز دانش آموز می خواهیم که خوب نگاه کند وبه خاطر بسپارد وسپس اشکال هندسی رنگی را به ترتیبی دیگر می چینیم دانش آموز کلمه مربوط به هر رنگ را در زیر ان می گذارد این فعالیت را با نوشتن می توان بدین صورت انجام داد که کلمات را در ردیف بالا نوشته وبالای هرکدام از کلمه یک گردی رنگی به رنگ دلخواه می کشیم وسپس درزیر این خط خطوط رنگی بنا به رنگهایی که دربالا استفاده کرده ایم می کشیم از دانش آموز می خواهیم کلمات ورنگ آنها را به خاطر بسپارد وسپس روی آنها را می پوشانیم تا کلمات را برروی خطوط رنگی مربوط به خود بنویسد دیکته کلمات مد نظر نباشد حتی گفتن کلمه درست دانش آموز نیز صحیح می باشد

بازگویی کلمه ها براساس رنگها نیز با این شیوه برای تقویت حافظه مثمر ثمر است .

 

مشکلات توالی دیداری وتوالی شنیداری

ترتیب حروف درکلمه ها یا توالی صداها یکی از مهارتهای مهمی است که برای امر خواندن لازم است اغلب اوقات درهم ریختن کلمات از این اختلال ناشی می شود مثلا کربیت به جای کبریت یا قسفه به جای قفسه البته اگر کودک مشکل تلفظی نداشته باشد مایکل باست ۱۹۶۷ اضهار میدارند که مسائل توالی دیداری درمیان کودکان مبتلا به ناتوانی خواندن امری رایج است واغلب اوقات بیش از سایر کاستی های خواندن تداوم می یابد وجوردن ۱۹۷۷ براین باور است که مسائل توالی دیداری برزمینه های تحصیلی از جمله خواندن اثری فراگیر دارد .

حذف یا تلفظ نادرست صداهای زبان وهجاها یکی از ویژگیهای کودک مبتلا به اختلال حافظه توالی شنیداری است که کودک به جای محاصره حاصره می خواند ویا به جای باران آران ویا کودکی که ناخوش را خوش نا می خواند

فعالیتهای ترمیمی فرایند پایه توالی دیداری درکتاب کار تهیه شده می تواند مثمر ثمرباشد وسپس از آن فعالیتها فرایند – تکلیف با کلمات درسی دانش آموزان ادامه یابد .

کارت کلمات رادر جلو دید دانش آموزان گذاشته ویک بار بخوانیم وسپس از او بخواهیم خوب نگاه کند وبعد کارت کلمات را به همان ترتیب اولیه بچیند وسپس کلمات را به صورت ۲ کلمه أی دراول خط بنویسیم واز وی بخواهیم به ترتیب ادامه بدهد وسپس ۳ کلمه وبیشتر .

کلمات کتاب را به صورت جدولی نوشته ۳ کلمه را که دریک ردیف به ترتیب هستند پایین جدول بنویسیم ودانش آموز کلمات را در جدول پیدا کند ودور آنها خط بکشد.

فعالیتهای مانند پر رنگ کردن کلمات وکپی کردن از روی کلمات بدین صورت که کلمه را در یک صفحه نوشته حال ورقه أی روی کلمه قرار دهیم واز دانش آموز بخواهیم از روی آن بکشد .

 

وصل کلمات با خط های پیچ در پیچ : کدام کلمه به کدام کلمه می رسد . نیز برای توالی دیداری می تواند مثمرثمر باشد .

 

معکوس کردن حروف وکلمات

این مشکل که درکودک دارای نارسائی خواندن دیده می شود بدین صورت نمود پیدا می کند که زود را دوز می خواند وگرم را مرگ – موش را شوم می خواند .

اغلب اوقات برعکس خواندن ناشی را از ناتوانی درتشخیص چپ وراست می دانند این امر درکودکان خردسال امری نسبتا رایج است اما در کودکان مبتلا به ناتوانی خواندن شدت وتداوم آن بیشتر است آموزش دقیق درابتدای خواندن هم درپی بردن وهم دربرطرف کردن مشکلات برعکس خوانی اهمیت حیاتی دارد درفعالیتها یی که برای آموزش وضعیت وجهت انجام می شود ازشکل های شبیه به حروف استفاده کنیم برای از بین بردن مشکل جهت یابی یه شدت توصیه می شود که روی درک جزئیات اشکال والگوها وکلمه ها کارشود فعالیتهایی مانند این که دراین ردیف کدام حرف با بقیه فرق دارد جهت حرف تغییرکرده باشد

مانند

 

ویا مانند شکل های ستون چپ درستون راست پیداکند جهت حروف تغییرکرده باشد وجهت مدنظر باشد وهمین فعالیتها با کلمات کتاب نوشته شود وکارشود

وضمنا فعالیتهای نقطه به نقطه که مانند شکل سمت چپ درسمت راست به هم وصل کن ا گردی های بزرگ انجام بگیرد وکلمه هایی دردایره نوشته شود ومانند آن نوشته ها را دانش آموز درسمت چپ بنویسد .

درفعالیتهای جهت یابی : سمت راست وچپ با حرف مورد نظر درکلمه نیز توضیح داده شود مثلا در کلمه باران سمت راست ۱ حرف ر – سمت چپ ۱ حرف ن تا این مفهوم به تکالیف درسی تعمیم یابد .

 

ترکیب صدا

معمولا اکثرکودکان دارای نارسائی خواندن دراین زمینه با مشکل مواجه هستند آنها از ترکیب حروف وساخت کلمه ناتوانند مثلا از ترکیب ۳ صدای ب / ا / د / نمی توانند کلمه باد را بسازند با وجود اینکه تمام صداها را می شناسند. این مشکل به خصوص زمانی پدیدار می گردد که صداهای زبان مورد تاکید قرار می گیرد وصداهای زبان را چنان به صورت مشخص ومجزا از یکدیگر آموخته اند که به هم پیوستن وساخت کلمه تقریبا برایشان غیرممکن شده است برای درمان کاستی های ترکیب صدا ، فعالیتها باید تاکید برترکیب هجاها باشد وبا استفاده از کلمات در بافت معنادار وبریادگیری براین مشکل فائق آمد

فعالیتهای درمانی باید برخواندن هجاها تاکیدشود وسپس می توان بااستفاده ازروی هم گذاشتن طلق ها که روی هرکدام بخشی از کلمه نوشته شده است فعالیتها رادنبال کردویا کاغذی رابه صورت بادبزن تازده ودر هرتایی یک بخش کلمه را نوشت وبه صورتی که وقتی تا کاغذ باز می شود آن بخش به بخش قبلی تقریبا وصل شود وکودک کلمه را بخواند استفاده از حروف مغناطسی نیز دراین زمینه مفیداست .

 

تحلیل کلمه وشیوه های آموزش درخواندن

تکنیکهای تحلیل کلمه

۱- صوت بااملا

۲- تحلیل ساختاری

۳- پیکر بندی

۴- نشانه های تصویری

۵- کلمه بینی

۶- تحلیل بافی

معمولا کودکان دارای ناتوانی یادگیری به یک روش خاص متکی هستند واز روشهای دیگر استفاده نمی کنند آنها باید آموزش ببینند تابه تناسب هرکلمه ازروشها متفاوت استفاده کنند .

 

شیوه های آموزش درخواندن

۱- شیوه بازگویی تجربه هاست که دانش اموز خود داستانی راتعریف کند ومعلم بنویسد مزیت این روش این است که بین خواندن وسایر مهارتهای ارتباطی مانند گوش دادن وصحبت کردن ارتباط برقرار می کند وعلاقمندی کودک نیز برانگیخته می شود

۲- شیوه چندحسی است که علاوه برحس بینایی وشنوایی حس لامسه وحرکت نیز به درگیر فرایند یادگیری می شود کودک کلمه را می بیند همزمان می شنود وبا انگشت ردیابی می کند وسپس درفضا یا روی کاغذ می نویسد سپس با این کلمه داستان می سازد واین کارت درجعبه ای بایگانی می شود.

بااستفاده از این روش می توان جدولی درحیاط مدرسه کشید وکلمات درس راانجا نوشت وسپس با شنیدن هرکلمه روی آن را ببرد این جدول به صورت گل می تواند کشیده شود کودک دروسط وکلمه ها درگلبرگها نوشته شود .

– انگشت را به رنگ گواش آغشته وبعداز دیدن وشنیدن کلمه روی حروف آن کشید وردیابی کرد .

– کلمات رابه صورت توخالی بنویسیم وکودک از وسط آنها خط بکشد ویا درحیاط بکشیم روی آنها راه برود .

– آب پاشی بدست بگیرد وکلمات را بنویسد .

– روی شن یا نمک بنویسد درطرفی شن یا نمک بریزیم .

شیوه خواندن تاثیر عصبی معلم ودانش آموز همزمان با صدای بلند مطالبی را می خوانند ودانش آموز با فاصله اندکی جلو مربی قرار می گیرد تاصدای معلم از فاصله نزدیک به گوش دانش آموز هدایت شود وکودک تشویق می شود درحین خواندن کلمه ها را با انگشت خط ببرد .

 

شیوه ارائه کلمات دیداری

 

کلماتی که خواننده به هنگام خواندن می تواند به فوریت آنها راباز شناسد این کلمه ها کلمه های دیداری گفته می شوند مثل گفت ، او،همه، توانائی بازشناسی این کلمه ها پیشرفت خواندن راآسان می کند ولی برخی از کلمات که با قواعد کلی و معمولی رابطه صوت با املا همخوانی ندارد (موسی – لکن- خواهر ) ونمی توان آنها را به آسانی تحلیل کرد واز این رو کودک کل این کلمه ها را از طریق دیدن می آموزد، نیز جزء کلمات دیداری هستند کودکی که نمی تواند کلمات را در یک نگاه باز شناسد درخواندن با محدودیت روبرو می شود وبه حدس زدن فراوان روی می آورد وچون این کلمات طبیعت انتزاعی دارند ونشانه تداعی کننده کمی دارند کودک در به خاطر سپاری با مشکل می شود بنابراین این کلمات باید به تدریج وبا دقت به کودک عرضه شود وجملات بسیاری با این کلمات گفته شود تادر خاطر دانش آموز بماند .

 

نکته ها

۱- موقع خواندن متن دانش اموز با انگشت یا مداد خط ببرد .

۲- برای جلوگیری از برگشت چشم به کلمات قبل که دربعضی کودکان اتفاق می افتد وباعث کندخوانی آنها می شود بعداز خواندن هرکلمه روی کلمه رابگیریم این کار به خواندن کلمه بعدی نیز کمک می کند شروع کلمه مشخص است .

۳- برای کودکی که درخواندن کلمات درزمینه مشکل دارد ونیمی از کلمه قبلی وحرفی از کلمه بعدی رابا کلمه مورد نظر می خواند پوشاندن این طرف وآن طرف کلمه وفقط دیدن کلمه مورد نظر سودمند است .

۴- برای تندخوانی به کودکان بیاموزیم که ابتدا ۲ کلمه را با هم ببینند وبعداز پیشرفت ۳ کلمه وبیشتر فعالیتهای دید و اگرا.

۵- بازی مارپله برای سرگرمی وآموزش : کلمات رانوشته وبه ازای درست خواندن کلمه به تعداد حروف جلوبرود .

 

۶- برای فعالیتهای مربوط به درک مطلب (تاکید برنکات مهم متن وبا تغییر لحن کلام وتکرار می تواند مثمر ثمر باشد تادانش آموز توجه کند. وضمنا هرپاراگراف رادرکاغذی جدا بنویسیم وچندتاسوال مربوط به آن پاراگراف را روبرو یا پشت ورقه بنویسیم وبپرسیم. این کار سبب توجه بیشتر دانش آموز به مطلب مهم می شود .

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *