Header
Header

مقاله : ترسیم آزمون خانواده در کودکان آسیب دیده کار

ترسیم آزمون خانواده در کودکان آسیب دیده کار (شهر تهران)

 

فهیمه شجاعی ، سید حمید رضا هاشمی نیا

چکیده :

کودکان در دوران کودکی با استفاده از شیو های مختلف تصور خود را از جهان به نوعی ترسیم می کنند که یکی از شیوه ها نقاشی می باشد. نقاشی کودکان زبان گویا و جاده طلایی جهان درونی آنها می باشد . زبان و نقاشی جاد هایی هستند که نمایانگر شادی ها  غم ها استرس ها ترس ها و اضطراب ها و نیازهای کودکان می باشد . نقاشی ابزاری است که کودکان به وسیله آن دنیای درونی و دردناک خود را برون ریزی کرده واحساسات بد وخوب خود را سامان می دهند. زمانی که از کودک خواسته می شود خانواده خود رابکشد دنیای درونی وتصویری که از خود دارد را فرافکنی می کند . بنابراین نقاشی معرف تصویر خود کودک و جهان درونی اش می باشد.

مقاله پیش رو به منظور بررسی دیدگاه کودکان کار به خانواده می باشد.خانواده ایی که در آن احساس امنیت و آرامش ندارند.  کودکان کار کودکانی هستند که همیشه پشت چراغ قرمزی که ما ایستاد ه ایم به ما لبخند میزنند . نقاشی آنان بیانگر دنیای درونی آنهاست .

کار در خیابان در سنین کودکی منجر به آسیب های جسمی و روانی شدید برای این کودکان  می باشد . هدف این پژوهش بررسی نتایج حاصل از آزمون ترسیم خانواده در کودکان آسب دیده کار می باشد .

روش تحقیق این پژوهش روش تحلیلی و روش گرد آوری اطلاعات به صورت ترکیبی بوده به این معنی که از روش کتابخانه ای و میدانی (مشاهده وآزمون استفاده شده است ) جامعه آماری در این پژوهش ۶۰نفر از کودکان کار بین سنین ۷ تا۱۰ سال بوده که به صورت تصادفی انتخاب شده و برای اثبات دقیق فرضیه این پژوهش با ۳۰ کودک معمولی ۷ تا ۱۰ سال مقایسه شده اند .

کلید واژ ه ها : آزمون ترسیم خانواده . کودکان کار. نقاشی. تحلیل های روانکاوی

 

مقدمه

خانواده پایه بنیادین اجتماع ، سلول سازنده زندگی انسان ، خشت بنای جامعه کانون اصلی حفظ سنت ها هنجارها و ارزشهای اجتماعی است . خانواه شالوده استوار پیوندهای اجتماعی و روابط خویشاوندی وکانونی برای بروز و ظهور عواطف انسانی و پرورش اجتماعی است . خانواده واحدی است که بر اساس ازدواج پدید می آید و از آغاز پیدایی خود  همچون حریمی امن زندگی انسان را در بر میگیردو موج تازه ای در درون شبکه خانواده ای ایجاد می کندو شمار زیادی از خویشاوندان را نیز بهم پیوند می دهد .انسان در خانواده فرایند جامعه پذیری را می آموزد که مجموعه ای از “بایدها گ ونبایدها” است ونقش های را در روابطش با یاد میگیرد .کودکان نیز از این موضوعمستثنی نیستند .آنچه در خانواده از اهمیت برخوردار است توجه به ارزش ها به ویژه ارزش های خانوادگی و اجنماعی است .ارزش های اجتماعی از اساسی ترین عناصر اجتماعی است که از طریق آنها میتوان جامعه را کنترل کرد و به سوی زوال و تعالی سوق داد و تربیت این عوامل بر عهده  خانواده می باشد

باتوصیف خانواده در اجتماع کودکان کار فاقد چنین خانواده ای می باشند . مبحث کودکان کار پدیده ای است که از آن به عنوان تراژدی شهرهای بزرگ جهان معاصر یاد می شود . در کشور ما نیز حضور کودکان در محیط کار به اشکال مختلف و در بیشتر موارد به علت وجود خانواده نابسامان همواره وجود داشته است .

کودکان کار نیز همواره نیروی کار ارزان به شمار می روند، دستان کوچک بسیاری از آنان با سختی های کار آشناست.

محیط بیرون از خانه محیط نا امنی که برای این کودکان ساخته می شود و فرصت های زندگی از قبیل تحصیل ،آموزش وبازی را از دست می دهند.

پژوهش حاضر به منظور بررسی دیدگاهی که کودکان کار نسبت به خانواده از لحاظ عاطفی و حالات درونی دارند انجام شده است و بدین منظور از تست ترسیم خانواده که یک تست فرافکن می باشد استفاده شده است .

شاید به جرات می توان گفت از طریق نقاشی می شود دنیای درونی این کودکان را برون ریزی کرد و کشف کرد و این از ویژگی های دو علم روانشناسی روانکاوی وهنر می باشد .

همانطور که “کارل گوستایونگ ” به این امر معتقد است : و برای هنرمند به عنوان هاتف و غیب گوی آنچه که نا خود آگاه جمعی نامید حرمت خاصی قایل بود ناخود آگاه جمعی تجربه روانی ماست .در هنگام قطع ارتباط با دنیای واقعیت و یا حالتی که در آن تفکر متوقف شده است و تنها متوجه دنیای درون است . همه محتوا و مضامین متعالی و فراموش شده درون ضمیر ناخود آگاه است . به اعتقاد یونگ ناخودآگاه هر ماهیتی که داشته باشد نمادهایی می آفریند که هر کدام مفهوم خاص خود را دارندمانند نقاشی هایی که کودکان کار از خانواده خود ترسیم می کنند .و این آزمون که ترکیبی از هنر و روانکاوی می باشد از بهترین آزمون های روانکاوی به حساب می آید .

روش تحقیق

روش تحقیق این پژوهش روش تحلیلی و روش گرد آوری اطلاعات به صورت ترکیبی بوده به این معنی که از روش کتابخانه ای و میدانی مشاهده وآزمون استفاده شده است  جامعه آماری در این پژوهش ۶۰نفر از کودکان کار بین سنین ۷ تا۱۰ سال بوده که به صورت تصادفی انتخاب شده و برای اثبات دقیق فرضیه این پژوهش با ۳۰ کودک معمولی ۷ تا ۱۰ سال مقایسه شده اند .

ابزار  پژوهش :

برای این پژوهش از تست آزمون ترسیم خانواده استفاده شده است .این تست جزو تست های فرافکن روانشناسی می باشد .و از سال ۱۹۵۰ تاکنون پژوهش های بسیاری در باره نقاشی به عنوان ابزار تشخیصی و بالینی در نقاط مختلف دنیا صورت گرفته است . همگی این پژوهش ها به غایت بیانگر این واقعیتند ، نقاشی نه تنها شاهراه حیاتی برای سنجش نگرش ها ، نیاز ها  وتمایلات و عواطف کودکان می باشد بلکه یک ابزار بسیار مهم تشخیص و بالینی در کنار سایر ابزارها در اختیار روان درمانگران می باشد (سیمون و هکاران ،۲۰۰۵)

روش اجرا ی نقاشی خانواده

وقتی آزمونگر کودک را از لحاظ روانی و ذهنی آماده کرد به کودک میگوید یک خانواده را نقاشی کن یا یک خانواده ای که دوست داری یا در فکرت است نقاشی کن. واگر ارتباط خوبی با کودک آزمونگر ایجاد کرده بود می تواند بگوید خانواده خودت را ترسیم کن . وآزمونگر باید در کشیدن نقاشی حضور فعال داشته باشد مثلا اگر کودک در شرایط نامناسب قرار داشت وضعیت نشستن او را مساعد کند وظایف آزمونگر:

کودک را با کلمات آرامبخش آرام کند .

مواردی را از قبیل از کجا کودک نقاشی را شروع میکند و به ترتیب چه کسانی را نقاشی میکنند  حالات عاطفی از قبیل خشم غم تغییرات خلقی یادداشت کند.

درآخر آزمونگر باید از کودک سوال بپرسد : آیا از نقاشی احساس رضایت دارد .اگر دوباره نقاشی بکشد همین شکل را میکشد یا تغییراتی در آن ایجاد میکند .ودر آخر این سوالات را از کودک بپرسد :

*در خانواده ای که کشیده ای کدام از همه  مهربان تر است ؟چرا

*کدام یک از همه کمتر مهربان است ؟ چرا

*کدام یک از مهم خوشبخت تر است ؟ چرا

*کدام یک از همه کمتر خوشبخت است ؟ چرا

* در این خانواده به نظر تو چه کسی از همه بهتر است ؟چرا

* تو دوست داری جای کدام یک از آنها باشی ؟ چرا

تفسیر نقاشی خانواده :

*ازجهت پررنگ وپر نیرو بودن خطوط نقاشی

*از جهت این که چه ناحیه ای از صفحه نقاشی شده است (ناحیه پایین صفحه . ناحیه بالای صفحه . ناحیه چپ صفحه .ناحیه راست صفحه)

*جهت نقاشی

*نوع خطوط نقاشی

*نوع رنگ های نقاشی (قرمز. آبی . زرد.سبز.قهوه ای. سیاه. سفید.صورتی)

*ارزنده سازی و نا ارزنده سازی در نقاشی خانواده

یافته ها :

کودکان کاری که در منطقه تهران کار میکنند را میتوان به ۳ دسته تقسیم بندی کرد : کودکان ایرانی که وضعیت اقتصادی نامناسب دارند ، وزیر خط فقر میباشند وبرای امرار معاش زندگی خود وخانواده باید کار کنند. کودکانی که ایرانی هستند اما فرهنگ خانواده آنان اینگونه هست که زنان وکودکان کار میکنندو مردان خانواده کار نمیکنندواصطلاح غربتی را برای آنان به کار میبرند. کودکانی که ایرانی نیستند وکودکان افغان هستند وبنیلن خانوادهایشان بر اثر مهاجرت وجنگ از هم پاشیده شده است اما مفهوم خانواده را درک میکنند مانند کودکان معمولی ایرانی میباشند .و دراین تحقیق از هر ۳گروه تست ترسیم خانواده گرفته شده است .

 

1
نقاشی صبا کودک کار                                                                                 نقاشی امیر حسین کودک معمولی

نقاشی علی رضا کودک کار افغانی

 

 

در نقاشی کودکان معمولی :کودکان علاوه برکشیدن اعضای خانواده خود اعضای خانواده دیگر مانند عمعه. عمو. خاله و کسانی را که دوستدارند ترسیم نموده و از همه رنگها استفاده کرده اند . وپدر ومادر خود را دوستدارند و نشانه هایی از پرخاشگری کمرویی عزت نفس پایین فقدان اعتماد به نفس وتردید دیده نمیشود واز وسط صفحه شروع به کشیدن میکردند و اعتماد به نفس مناسب و نرمالی را از خود نشان میدهند . استفاده از رنگهای قرمز در حد مناسب بیانگر هیجان پذیری شیفتگی و شهامت عشق  و فعالیت در کارهای هیجانی می باشد .که این کودکان در حد نرمال از این رنگ استفاده کرده اند .رنگ آبی نماد صلح و آرامش .رنگ زرد نماد نور و خوشبختی . رنگ سبز نماد حفظ حرمت خود نیاز به جلب توجه و میل به محبوبیت داشتن ورنگ صورتی معرف صلح تعادل وتوازن می باشد . که کودکان معمولی از این رنگها در ترکیب نقاشی های خود استفاده کرده اند .
در مفهوم ارزنده سازسی وناارزنده سازی کودکان معمولی اینگونه عمل کرده اند که  (ارزنده سازی : شخصی که کودک به وی گرایش مثبت دارد واورا مهم میداند. نا ارزنده سازی : کودک به وی گرایش منفی دارد ) اکثرا پدر یا مادر خود را ابتدا ترسیم نموده اند یا خود را ابتدا ترسیم نموده اند که بیانگر خود دوستداری می باشد . هنگامی که کودکی کسی را ابتدا نقاشی میکند و زمان زیادی برای ترسیم او میگذارد یا برای شخص ارزنده شده وسایلی از قبیل کیف و کت وشلوار و غیره  .. رسم میکند کودک آن شخص را دوستدارد و برای کودک پشتبانه به حساب می آید . که در کودکان معمولی این یک امتیاز می باشد که کودک شخصی را دوستدارد مفهوم خانواده را درک کرده است و احساس امنیت و آرامش دارد. ..

 

2

در نقاشی کودکان کار ایرانی :

مفهومی از پدر و مادر در نقاشی کودکان دیده نمیشود . آنان در ارزنده سازی ونا ارزنده سازی نیز ترسیم  مشخصی ندارند . نقاشی ها اکثرا نقش یک آدم است .تنها و بدون حضور اعضای خانواده . کودک مفهومی از والدین را ندارد اکثرا یک ادم است که شاید به جرات بتوان گفت او خود کودک است که خود را درجهان هستی تنها میبیند . در مفهوم به کار گیری رنگ اصولا رنگی را به کار نمی برند واین بیانگر خلائ عاطفی یا ناتوانی در برون ریزی عواطف است . کاملا سفید معرف بی طرفی سردی خلاء نگفتنی ها سکوت و رویا پردازی است . رویای که کمتر به آن دسترسی پیدا میکنند.

این کودکان جهت نقاشی را برای کشیدن خانواده خود از پایین صفحه یا ناحیه چپ صفحه انتخاب میکنند .که بیانگر افراد افسرده . واجد خستگی روانی و روان آرزده می باشند و دوستدارند در دامان خانواده باقی بمانند و مورد حمایت قرار بگیرند.

 

3

در نقاشی کودکان کارافغانی :

این گروه مانند کودکان معمولی ایرانی می باشند .زیرا مفهوم خانواده را درک کرده اند مهاجرت و جنگ بر سختی زندگی آنان افزوده است . این گروه در انجمن ها و گروه های حمایت کننده از کودکان کار نیز ادامه تحصیل میدهند . بنابراین مشکلی از لحاظ کمبود حمایت از خانواده را ندارندنسبت به کودکان کار ایرانی.

 

4

 

 

بحث و نتیجه گیری :

تصویری که کودک از خانواده خود در ذهن دارد دنیای وی را تشکیل می دهد دنیای که نیاز به امنیت آسایش احترام و حمایت های بسیاری میباشد . کودکان کار کودکان به خود رها شده ای هستند که نمی توانند شیوه زندگی خود را گسترش دهند واین برای آنها عواقبی بسیار ناخوشایند به بار میآورد . ودر بزرگسالی دشمنان اجتماع می شوند وشیوه زندگی آنها برحسب انتقام جویی برنامه ریزی می شود . بنابر گفته کارل هورنای : پرخاشگری کودک ناشی از غریزه جنسی و رقابت نیست بلکه ناشی از دلواپسی و از بیم آن است که مورد بی مهری قرار گرفته و از حمایت محروم شده است .مانند کودکان کار که از خصوصیات اخلاقی آنان پرخاشگری می باشد.

طلاق.بی بندباری جنسی. اعتیاد به موامخدرو الکل.بیماری های عصبی و روانی اعضای خانواده نامناسب. مشکلات رفتاری و کرداری

از ویژگی های این کودکان در بزرگسالی می باشد .که در دوران کودکی خانواده مناسب نداشته اند.

ساعت های زیادی که این کودکان صرف کار کردن میکنند کاری که در شرایط نامناسب وزندگی در خیابان منجر میشود عزت نفس پایین داشته باشند . بهره کشی جنسی از کودکان. بلوغ جنسی زود رس. درگیر شدن با مشاغل غیر رسمی مانند قاچاق تکدی گری سرقت هرزه نگاری فحشا و غیره را میتوان مشکلات نبود خانواده و والدین برای کودکان نامید.

دراین خصوص چند پیشنهاد ارایه میشود :

سرمایه گذاری های مناسب  برای به سپرستی گرفتن این کودکان .

آموزش شیوه های جلوگیری از بارداری در خانواده های این کودکان .

جلوگیری از مهاجرت مردمان کشورهای همسایه به ایران

فرهنگ سازی برای مردم عادی ر نحوه برخورد با کودکان خیابانی و غیره..

منابع :

ارزشیابی شخصیت ، ترخان ، مرتضی .تهران : نشر دانشگاه پیام نور .۱۳۸۷

یونگ ، کارل گوستاو ، انسان وسمبل هایش ، ترجمه : محمد سلطانیه ، دیبا ، تهران ، ۱۳۷۷

یونگ ، کارل گوستاو ، روانشناسی ضمیر ناخود آگاه ، ترجمه : محمدعلی امیری، علمی فرهنگی ، تهران ۱۳۸۳

حسینی ، سید حسن .وضعیت کودکان کار وخیابان در ایران .فصلنامه علمی پژوهشی رفاه اجتماعی.سال پنجم .۱۹

نظریه های روانکاوی فروید . سیاسی.علی اکبر .تهران : نشر دانشگاه تهران

زارع شاه آبادی ، اکبر. حاجی زاده میمندی، مسعود. اکبرقورتای ،صدیقه .نقش خانواده نابسامان بر پدیده کودکان کار .

 

روان پدیا

 

مطالب مرتبط: