Header
Header

مقاله : بررسی رابطه بین عوامل شخصیتی ، باورهای غیر منطقی و دلزدگی زناشویی

بررسی رابطه بین عوامل شخصیتی ، باورهای غیر منطقی و  دلزدگی زناشویی

در بین زوجین مراجعه کننده به مراکز مشاوره شهر اصفهان

سمیه موسوی[۱]

مینا داراب[۲]

مریم فاتحی زاده[۳]

فاطمه بهرامی[۴]

چکیده

مقدمه: پژوهش حاضر به منظور بررسی رابطه ساده و چندگانه ویژگی های شخصیتی (روان رنجور خویی،تجربه پذیری ،برونگرایی ،توافق پذیری و وجدان گرایی) و باورهای غیر منطقی با دلزدگی زناشویی درمیان  زوجین مراجعه کننده به مراکز مشاوره شهر اصفهان برگزار شد.

جامعه و نمونه پژوهش: جامعه پژوهش حاضر کلیه زوجین مراجعه کننده به مراکز مشاوره شهر اصفهان در سال ۹۰-۱۳۸۹  می باشد. حجم نمونه بر اساس جدول کرجسی و مورگان ( ۱۹۷۰) تعیین گردید. نمونه مورد مطالعه در این پژوهش ۲۰۰ نفر از زوجین  مراجعه کننده به مراکز مشاوره شهر اصفهان(۱۰۰ زن و ۱۰۰ مرد) در سال۹۰ -۱۳۸۹بودند که به روش تصادفی طبقه ای انتخاب شدند .

ابزار پژوهش:آزمودنی ها به پرسشنامه های دلزدگی زناشویی پاینز ،پرسشنامه شخصیتی نئو( Neo-FFI)و پرسشنامهباورهایغیرمنطقیجونز(IBT)پاسخ دادند.

روش: روش پژوهش حاضر از نوع همبستگی است که در این روش پژوهشگر می تواند رابطه ی بین چند متغیرراهمزمانموردبررسیقراردهد. فرضیههایاینپژوهشبااستفادهازآزمون رگرسیونچندمتغیری،ضریبهمبستگیپیرسونوآزمون tموردتجزیهوتحلیل قرارگرفتند.

یافته ها : نتایج  پژوهش بیانگر وجود رابطه مثبت ومعنادار  بین عامل شخصیتی روان رنجور خویی و دلزدگی زناشویی است ولی عوامل شخصیتی برونگرایی ،تجربه پذیری ،توافق پذیری و وجدان گرایی با دلزدگی زناشویی رابطه منفی دارند. همچنین  بین باورهای غیر منطقی و دلزدگی زناشویی رابطه مثبت و معنادار دارد.

نتیجه گیری: ویژگی شخصیتی روان رنجور خویی و باورهای غیر منطقی پیش بینی کننده دلزدگی زناشویی است و همچنین ویژگی شخصیتی روان رنجور خویی میتواند باورهای غیر منطقی را پیش بینی کند.

کلید واژگان: دلزدگی زناشویی ، شخصیت ، روان رنجور خویی ،برونگرایی ،تجربه پذیری ،توافق پذیری،وجدان گرایی ،باورهای غیر منطقی

 

کم حرفی

مقدمه

ازدواج یک مؤلفه بسیار مهم و با ارزش در حیات انسان تلقی می گردد. به واسطه ازدواج زن و مرد از طریق یک نیروی ناشی از غرایز، آیین محبت و عشق به هم جذب می شوند، به طور آزادانه و کامل متعهد یکدیگر شده تا واحد پویایی را به عنوان خانواده ایجاد نمایند(احمدی و همکاران،۱۳۸۴). خانواده محیطی مقدس، با صفا و به زیباترین تعبیر قرآنی محل سکون و آرامش واقعی است(سوره روم، آیه ۲۱) و هرجامعه ای برای تداوم وبقاء خود نیازبه حفظ وبسط ارزشهای خوددرقالب خانواده دارد(فرهنگی ۱۳۸۴).

خانواده اولین سازمان اجتماعی است که فرد در آن زندگی میکند. خانواده اساسا یک کانون کمک ،تسکین ،التیام و شفا بخشی است. خانواده کانونی است که باید فشارهای روانی  وارده شده بر اعضای خود را تخفیف دهد و راه رشد و شکوفایی آنها را هموار کند(ثنایی،۱۳۷۹).

بررسی مختصر نظریه ها و مدل های مطرح شده در حوزه زناشویی روشن کننده این مهم اند که عوامل مختلفی بر زندگی زناشویی اثر میگذارند یکی از عوامل بسیار مهم ویژگی های شخصیتی همسران است(سامانی ،۱۳۸۶به نقل از گل پرور،طاهری زاده و اسماعیلی ،۱۳۹۰؛واتسون و کلارک[۵]،۱۹۸۴به نقل از خجسته مهر ،۱۳۸۴).

انسانها از حیث داشتن شخصیت، به معنی وسیع کلمه روان شناسی با یکدیگر همانندند؛ یعنی هر کسی شخصیتی دارد. ولی این شخصیت یا خویشتن در همه یکسان نیست؛ بلکه در هر کسی به صورت خاصی می باشد که او را از دیگران متمایز می سازد. تفاوت هایی که افراد با یکدیگر دارند، به حدی است که نمی توان از میان آنها حتی دو نفر را یافت که از هر لحاظ شبیه به هم باشند. هرانسان و رویدادی در نوع خود منحصر به فرد است. با وجود این بین انسانها و رویداد های زندگی آنها آنقدر شباهت وجود دارد که بتوان نکات مشترکی را در نظر گرفت و درست همین الگوهای رفتاری است که مورد توجه روانشناسی شخصیت است. افرادبراساس الگوهای شخصیتی خود، نیازها، انتظارات، انگیزه ها، توقعات و اهداف خاصی دارند (قراباغی،۱۳۸۲).

شخصیت به عنوان عاملی تاثیر گذار در سلامت عمومی و سازگاری عبارت است از مجموعه سازمان یافته ،واحد و متشکل از خصوصیات نسبتا ثابت و مداوم که بر روی هم ،یک شخص را از شخص یا اشخاص دیگر متمایز میسازد(براهنی و بیرشک ، ۱۳۷۷به نقل از محمود علیلو،صمدی راد و دانشورپور، ۱۳۸۹).

رابطه زناشویی پیوند دو شخصیت است و هریک از همسران با پیشینه تحولی ،سبک شخصیتی ،ترکیب عوامل زیست شناختی و تجربی گوناگونی به زندگی مشترک قدم میگذارند ویک سیستم  را تشکیل میدهند که در آن رفتار هردو از یکدیگر تاثیر میپذیرد.(محمد زاده ،فرهاد و برجعلی ،۱۳۸۶). در این میان یکی از بهترین الگوهای ارائه شده در زمینه  بررسی تاثیر ویژگی های شخصیتی ، مدل پنج عاملی  شخصیتی(NEO)[6] است.محققین زیادی با استفاده از این مدل نقش ویژگی های شخصیتی را در سازگاری زناشویی بررسی کردند.مدل پنج عاملی بزرگ ،پنج ویژگی شخصیتی  شامل روان رنجور خویی[۷]،برونگرایی[۸]، بازبودن نسبت به تغییر[۹] ،توافق پذیری[۱۰] و وجدان گرایی[۱۱] را بررسی میکند.بسیاری از مطالعات نشان داده اند که عوامل شخصیتی میتوانند سازگاری و ناسازگاری را پیش بینی کنند.از بین این پنج عامل شخصیتی روان رنجور خویی  به نسبت چهار عامل دیگراثرات قوی تری بر عملکرد زوجین نشان میدهد.(واتسون و کلارک،۱۹۸۴،به نقل از خجسته،۱۳۸۴).

در پژوهش دیگری کارنی و برادبوری[۱۲] (۱۹۹۵) در مطالعات خود نشان داده اند که ویژگی های شخصیتی گشودگی نسبت به تغییر ،توافق پذیری ،برون گرایی ،وجدان گرایی با سازگاری زناشویی رابطه مثبت دارد و ویژگی روان رنجور خویی با سازگاری زناشویی رابطه منفی دارد.

دونلن،کانگر و بریانت[۱۳] ،۲۰۰۴ به نقل از خجسته مهر ۱۳۸۴،در پژوهش خود که با هدف بررسی پنج عامل شخصیتی  در روابط زناشویی زوجین صورت گرفت دریافتند که روان رنجور خویی با تعامل منفی زناشویی بین زوجین رابطه مثبت دارد. درحالی که روان رنجور خویی و تعامل منفی  زناشویی با ارزیابی کلی از ازدواج رابطه منفی دارند. علاوه بر آن عامل شخصیتی توافق پذیری با تعامل منفی زناشویی بین زوجین رابطه منفی  وباارزیابی کلی ازدواج رابطه مثبت دارد. همچنین عوامل شخصیتی  باز بودن نسبت به تغییر زوجین با رضایت از روابط جنسی آنها رابطه مثبت و با تعامل  منفی  زناشویی رابطه  منفی دارد.

دربسیاری از فرهنگها به روابط زناشویی به منزله منبع اولیه حمایت و عاطفه نگریسته میشود(لاوینگر و هاستون[۱۴]،۱۹۹۰) و از همسران انتظار میرود تا یک رابطه انحصاری ،صداقت ،علاقه ،عاطفه و نیز صمیمیت و حمایت از خود نشان میدهند .تقریبا تمامی زوج ها  در ابتدای زندگی زناشویی و سطح بالایی از رضایت را گزارش میکنند(مارکمن و هالوگ [۱۵]،۱۹۹۳).اما این رضایت در خلال زمان کاهش می یابد.

بی تردید،شخصیت در چهارچوب روابط به گونه ای چشمگیر تحت تاثیر عوامل شناختی قرار دارد. باورهای ناکار آمد ،علت اصلی بسیاری از اختلافهای اجتماعی به ویژه روابط زوج هاست(الیس[۱۶]،۲۰۰۱)،منظوراز چنین باورهایی در واقع وجود افکار نادرست و نامنطبق با واقعیت درباره خود و جهان است. به اعتقاد الیس (۲۰۰۱)هیچ رویدادی ذاتا نمیتواند در انسان ایجاد آشفتگی روانی کند؛زیرا تمام محرک ها  ورویدادها  در ذهن معنا و تفسیر میشوند و براین اساس ،سازش نایافتگیها و مشکلات هیجانی در واقع ناشی از نحوه تعبیر و تفسیر وپردازش اطلاعات حاصل از محرکها و رویدادهایی هستند که افکار و باورهای ناکارآمد در زیربنای آنها قرار دارند.

یکی از عمده ترین عرصه های بروز و نفوذ افکار غیرمنطقی و ناکارآمد زندگی زناشویی است.با آنکه به اعتقاد بسیاری از صاحب نظران ازدواج یکی از بنیادهای جهان شمول به حساب می آید و به گونه ای تنگاتنگ زندگی افراد بشر را تحت تاثیر قرار میدهد اما از آسیب های گوناگون در امان نیست. پژوهش های متعددی بر رابطه بین اینگونه باورها با سایر متغیرهای روابط زناشویی تمرکز دارند. برای نمونه باورهای ارتباطی ناکارآمد زوج ها با چگونگی واکنش آنها نسبت به تعارض در روابط زناشویی مرتبط است. برای مثال اگر حفظ روابط خود را مستلزم مطرح نکردن مشکل به منظور اجتناب از تعارض بدانند ،به راه حل مناسبی برای حل مشکلات ارتباطی دست نخواهند یافت(کایسر و هیمل[۱۷] ،۱۹۹۴).پژوهش متز و کاپاچ[۱۸](۱۹۹۰)نیز نشان داد که باورهای ارتباطی ناکارآمد با پاسخ های  مخرب فعال ،شامل تفکر نسبت به ترک رابطه ،تهدید به ترک ،ترک یا تخریب عملی روابط ارتباط مستقیم دارند.افزون براین باورهای ارتباطی غیرمنطقی با تجربه های فردی در روابط عاشقانه  یا روابط زناشویی رابطه  معکوس دارند و به رضایت  و سازش یافتگی کمتر در روابط منجر میشوند(استاکرت و بورسک[۱۹] ،۲۰۰۳).

افراد با مجموعه ای از انتظارها و باورها درباره همسران  و رفتار آنها  و به گونه ای کلی درباره ازدواج ،پا به این عرصه میگذارند و به نظر میرسد بسیاری از این باورها غیر واقع بینانه و غیر منطقی است.به همین دلیل روابط به تدریج رو به سردی  ،نا امیدی  و بی اعتمادی میرود. نتایج مطالعات (برنشتاین و برنشتاین،۱۹۸۰،۱۹۸۹) نشان داده اند که بسیاری از همسران در برقراری و حفظ روابط دوستانه و صمیمی با یکدیگر دچار مشکل اند چون انتظار دارند تا ازدواج به گونه ای کلی  و از همسران به گونه ای اختصاصی ،منافعی به دست آورند.به بیان دیگر ،انتظارهای آنان از روابط زناشویی بیشتر ،گسترده تر و در بسیاری موارد غیرمنطقی تر شده اند و حتی توانسته اند زمینه دلزدگی از زندگی زناشویی را فراهم آورند.

الیس بسیاری از تعارضات و مشکلات با منشا روانشناختی را نتیجه طرز تفکر غیرمنطقی و غیر عقلانی میداند.(موسوی ،۱۳۸۳). براساس نظریه عقلانی –عاطفی رفتاری الیس داشتن رشته ای از تفکرات و باورهای غیرمنطقی میتواند منجر به اختلال در رابطه زناشویی گردد(مهدویان ،۱۳۷۶).در واقع تفکرات غیرمنطقی همان اندیشه های باطل و وهمی و خیالی هستند که منجر به بروز اختلافات رفتاری و اختلافات زناشویی میشوند(شفیع آبادی وناصری ،۱۳۶۸).

بسیاری از همسران زندگی مشترک خود را با عشق آغاز میکنند و در این زمان هرگز به این موضوع فکر نمیکنند که روزی ممکن است شعله عشق آنا به خاموشی گراید.الیس عنوان میکند زوج هایی که به تازگی ازدواج کرده اند کمتر به این فکر میکنند که ممکن است زمانی عشق افسانه ای آنها کم رنگ شود واین درست زمانی است که دلزدگی آغاز شده است.(ادیب راد و ادیب راد ،۱۳۸۴).

دلزدگی یک حالت تجربه شده خستگی جسمی ،عاطفی و روانی است (پاینز[۲۰] ،ترجمه شاداب،۱۳۸۱) که در نتیجه اختلاف زیاد بین انتظارات و واقعیت ناشی میشود(نویدی ،۱۳۸۴).

دلزدگی زناشویی به علت مجموعه ای از توقعات غیرواقع گرایانه و تفکرات غیرمنطقی و فراز و نشیب های زندگی بروز میکند. برخلاف عقیده اغلب رویکردهای بالینی که در زوج درمانی استفاده میشود ،دلزدگی زوج ها به علت وجود اشکال در یک یا هردو نفر نیست .دلزدگی از عشق یک روند تدریجی است و به ندرت به طور ناگهانی بروز میکند. در واقع صمیمیت و عشق به تدریج رنگ می بازد و به همراه آن خستگی عمومی عارض میشود که در شدیدترین نوع آن دلزدگی با فروپاشی رابطه برابر است(برنشتاین ،ترجمه زنده جانی ،۱۳۸۰).

نتایج پژوهش ادیب راد (۱۳۸۴) نشان داد که تفاوت معنی داری بین دلزدگی زناشویی و باورهای منطقی در زنان مایل به ادامه زندگی وجود دارد.نتایج این پژوهش نشان می دهد که باورهای منطقی نقش بسیار مهمی در رضایت و عدم رضایت زندگی و نهایتا دلزدگی زناشویی دارد.

در پژوهشی که توسط بالور[۲۱] (۲۰۰۱)به منظور بررسی دلزدگی زناشویی با باورهای غیرمنطقی  در ۱۹۲ پرستار انجام گرفت،نتایج نشان داد که هم تفکرات دلزدگی و هم رفتارهای دلزدگی به طرز مثبتی با تفکرات و باورهای غیر منطقی همبسته بود . حال با توجه به وجود برخی از تفکرات و باورهای غیر منطقی  که درکنار ویژگی های شخصیتی  هریک از زوجین میتوانند اثرات نامطلوبی بر زندگی مشترک آنها  داشته باشند و منجر به پریشانی روابط آنها شده و احساس رضایت و خشنودی از زندگی زناشویی را کاهش داده و به مرور منجر به به دلزدگی زناشویی گردد.پژوهش حاضر به دنبال پاسخ علمی به این سوال است که آیا بین ویژگی های شخصیتی زوجین و باورهای غیرمنطقی با دلزدگی زناشویی در زوجین شهر اصفهان رابطه وجود دارد؟

 

فرضیه های پژوهش

 

۱)بین ویژگی های شخصیتی با دلزدگی زناشویی زوجین رابطه وجود دارد.

۲) بین باورهای غیرمنطقی با دلزدگی زناشویی زوجین رابطه وجود دارد.

۳)بین ویژگی های شخصیتی و باورهای غیرمنطقی رابطه وجود دارد.

روش پژوهش

روش پژوهش حاضر از نوع همبستگی است که در این روش پژوهشگر می تواند رابطه ی بین چند متغیر را همزمان مورد بررسی قرارد هد. فرضیه های این پژوهش با استفاده از آزمون رگرسیون چند متغیری، ضریب همبستگی پیرسون و آزمون t مورد تجزیه و تحلیل قرارگرفتند.

 

جامعه و نمونه پژوهش:

 

جامعه پژوهش حاضر کلیه زوجین مراجعه کننده به مراکز مشاوره شهر اصفهان در سال ۹۰-۱۳۸۹  می باشد. حجم نمونه بر اساس جدول کرجسی و مورگان ( ۱۹۷۰) تعیین گردید. نمونه مورد مطالعه در این پژوهش ۲۰۰ نفر از زوجین  مراجعه کننده به مراکز مشاوره شهر اصفهان(۱۰۰ زن و ۱۰۰ مرد) در سال۹۰ -۱۳۸۹بودند که به روش تصادفی طبقه ای انتخاب شدند

 

ابزار پژوهش

 

۱)پرسشنامه شخصیتی نئو

 

مک کری و کاستا[۲۲] (۱۹۸۵) برای اولین بار پرسشنامه ای را تحت عنوان نئو با ۸۵ سوال تدوین کردند.پس از آن فرم های ۲۴۰ و ۶۰ سوالی آن را نیز به منظور اندازه گیری ویژگی های شخصیتی افراد تهیه نمودند.این پرسشنامه در جوامع مختلف مورد استفاده قرار گرفته است وابزار مناسبی برای اندازه گیری ویژگی های شخصیتی افراد به شمار میرود. در پژوهش حاضر به منظور بررسی ویژگی های شخصیتی همسران از فرم کوتاه نئوکه دارای ۶۰ سوال است  و برای اولین بار توسط کیامهر (۱۳۸۱) به زبان فارسی آماده شده است،استفاده شد. این آزمون پنج ویژگی بزرگ شخصیتی افراد را مورد سنجش قرار میدهد که عبارتند از روان رنجور خویی(N)،برونگرایی(E)،بازبودن(O)،توافق پذیری(A) و وجدان گرایی(C).

هریک از ویژگی های مذکور در این آزمون با ۱۲ سوال مورد اندازه گیری  قرار میگیرند.نمره گذاری این پرسشنامه در یک طیف ۵درجه ای از نوع لیکرت و در دامنه ای بین کاملا مخالفم(۱) تا کاملا موافقم(۵)میباشد که نمره  گذاری برخی از ماده ها به صورت معکوس انجام میگیرد.

مک کری و کاستا(۲۰۰۴) در پژوهشی  که بر روی ۲۰۸ نفر از دانشجویان انجام دادند،ضرایب پایایی پنج ویژگی شخصیتی از آزمون نئو فرم کوتاه (۶۰) ماده ای را با استفاده از روش آلفای کرنباخ در دامنه ای بین ۷۵/۰ تا۸۳/۰ گزارش نمودند.خجسته مهر(۱۳۸۴) نیز پایایی این پرسشنامه را در مردان و زنان متقاضی طلاق شهر اهواز با روش آلفای کرونباخ بین ۶۶/۰ تا۹۰/۰ و با روش تنصیف بین ۵۱/۰تا۸۲/۰ و برای مردان و زنان عادی با روش آلفای کرونباخ بین ۶۰/۰ تا۸۴/۰ و با روش تنصیف بین ۶۴/۰ تا۸۰/۰ محاسبه کرد.

کیامهر (۱۳۸۱) نیز ضریب همبستگی  این آزمون را با آزمون نئو فرم بلند(۲۴۰ سوالی) برای پنج ویژگی شخصیتی  در دامنه ای بین  r=0/71تا r=0/91 گزارش کردند. خجسته مهر(۱۳۸۴) نیز اعتبار  این پرسشنامه را با دو روش اعتبار ملاکی همزمان و روش همبستگی های  درونی پنج شاخص پرسشنامه  را مناسب گزارش کرده است.در پژوهش نادری(۱۳۸۴)نیز پایایی پرسشنامه  شخصیتی نئو ،فرم کوتاه (NEO-FFI) با روش آلفای کرونباخ و تصنیف در دامنه ای بین ۶۰/۰ تا ۸۶/۰ محاسبه شده است.

 

۲) باورهای غیرمنطقی جونز (IBT)[23]

 

آزمون باورهای غیر منطقی IBT (جونز[۲۴] ،۱۹۶۸) یک پرسشنامه خودسنجی شامل ۱۰۰گویه و۱۰زیر مقیاس است که بر پایه ۱۰ نوع تفکر غیرمنطقی در نظریه الیس و نمره گذاری در مقیاس ۴ امتیازی لیکرت توسعه یافته است. نمره کلی IBT در دامنه بین ۱۰۰ تا ۴۰۰ قرار دارد به گونه ای که نمره بالا بیانگر باورهای غیرمنطقی و ناکار آمد و نمره پایین نشان دهنده باورهای منطقی و کارآمد است(بریدجز و ساندرمن[۲۵] ،۲۰۰۲، به نقل از ازخوش وعسگری ،۱۳۸۶).جونز (۱۹۶۸) روایی IBT  را از طریق تحلیل عاملی  و نیز همبستگی زیر مقیاس های آن با برخی از مقیاس های بالینی  مانند پرسشنامه ۱۶ عاملی کتل نشان داده است.همبستگی بالای این مقیاس با پرسشنامه افسردگی (نلسون[۲۶] ،۱۹۷۷) و طرز تلقی ناکارآمد از ازدواج (ایدلسون و اپستین[۲۷] ،۱۹۸۲ به نقل از ازخوش وعسگری ،۱۳۸۶) شواهد معتبری برای روایی همگرا فراهم آورده است. تقی پور (۱۳۷۷)پایایی این آزمون را بر روی یک نمونه ۱۰۶نفری از دانشجویان دانشگاه علامه طباطبائی از طریق آلفای کرونباخ ۷۱/۰ به دست آورد. (به نقل از عسگری و همکاران ،۱۳۸۸).

در پژوهش مشاک (۱۳۸۵)ضرایب پایایی پرسشنامه باورهای غیرمنطقی به دو روش آلفای کرونباخ و تنصیف برای کل مقیاس به ترتیب ۶۶/۰ و ۶۵/۰ گزارش شد (به نقل از عسگری و همکاران ،۱۳۸۸).

 

۳ ) مقیاس دلزدگی زناشویی پاینز[۲۸]

 

مقیاس دلزدگی زناشویی یک ابزار خودسنجی است که توسط پاینز (۱۹۹۶) با هدف اندازه گیری  درجه دلزدگی زناشویی در بین زوجین  ساخته شد. این پرسشنامه شامل ۲۱ ماده است که ۱۷ ماده آن شامل عبارتهای منفی مانند خستگی ،ناراحتی و بی ارزش بودن و ۴ ماده آن شامل عبارات مثبت مانند خوشحال بودن و پر انرژی بودن است. نمره گذاری این مقیاس در یک مقیاس ۷ درجه ای  لیکرت در دامنه ای بین ۱(هرگز) تا۷( همیشه) میباشد.که آزمودنی تعداد دفعات اتفاق افتاده موارد مطرح شده در رابطه زناشویی خود را مشخص میسازد . نمره گذاری ۴ ماده  نیز به صورت معکوس انجام میشود نمره بالاتر آزمودنی در این مقیاس نشانه دلزدگی بیشتر میباشد.

ضریب پایایی مقیاس  با روش بازآزمایی در یک دوره یک ماهه برابر۷۶/۰ محاسبه شد. همچنین پایایی این مقیاس با استفاده از روش آلفای کرونباخ  در دامنه ای بین ۹۱/۰ تا۹۳/۰ محاسبه شده است(پاینز،۱۹۹۶).نعیم(۱۳۸۷)در پژوهش خود پایایی این مقیاس را با استفاده از روش آلفای کرونباخ و تنصیف به ترتیب ۸۵/۰ و ۸۲/۰ محاسبه نموده است.

در پژوهش نادری(۱۳۸۴) نیز از روش آلفای کرونباخ و تنصیف به منظور سنجش پایایی این مقیاس استفاده شد که به ترتیب ۷۸/۰ و۸۱/۰ محاسبه شده است.برای بررسی اعتبار این مقیاس در پژوهش  حاضر از پرسشنامه رضایت زناشویی انریچ استفاده شد که ضریب همبستگی بین این دو پرسشنامه ۴۰/۰- به دست آمد که در سطح۰۰۱/۰P≤معنی دار میباشد.

 

 

 

 

 

 

 

یافته های پژوهش

 

فرضیه اول: بین ویژگی های شخصیتی و دلزدگی زناشویی رابطه وجود دارد.

جدول ۱ .میانگین ،انحراف معیار ،حداقل و حداکثر نمره های آزمودنی ها در متغیرهای ویژگی های شخصیت و دلزدگی زناشویی

متغیر میانگین انحراف معیار حداقل حداکثر
روان رنجوری ۷۵/۳۶ ۵۲/۶ ۱۹ ۵۴
برونگرایی ۰۷/۳۸ ۶۲/۵ ۱۵ ۵۳
تجربه گرایی ۵۵/۳۷ ۳۶/۴ ۲۰ ۴۸
توافق پذیری ۳۲/۴۰ ۲۴/۶ ۲۹ ۵۶
وجدان گرایی ۶۷/۴۲ ۲۵/۷ ۲۴ ۵۹
دلزدگی زناشویی ۲۴/۴ ۹۹/۰ ۰۵/۲ ۱۴/۶

 

جدول ۲٫ضرایب همبستگی ساده بین ویژگی های شخصیتی با دلزدگی زناشویی

متغیرملاک(دلزدگی زناشویی)
متغیر پیش بین ضریب همبستگی تعداد سطح معناداری
روان رنجوری ۵۵/۰ ۲۰۰ ۰۰۱/۰
برونگرایی ۳۶/۰- ۲۰۰ ۰۰۱/۰
تجربه گرایی ۳۹/۰- ۲۰۰ ۰۰۱/۰
توافق پذیری ۴۸/۰- ۲۰۰ ۰۰۱/۰
وجدان گرایی ۴۵/۰- ۲۰۰ ۰۰۱/۰

 

همانطور که مشاهده میشود بین ویژگی شخصیت روان رنجوری با دلزدگی زناشویی رابطه مثبت معنی داری وجود دارد.(r=0/55 و p<0/001).همچنین بین ویژگی های شخصیتی برونگرایی ،تجربه گرایی ،توافق پذیری و وجدان گرایی با دلزدگی زناشویی رابطه منفی معنی دار وجود دارد. بنابراین فرضیه اول تایید میشود یعنی بین ویژگی های شخصیتی و دلزدگی زناشویی رابطه معنی دار وجود دارد.

یافته ها همچنین بیانگر این است که بین ویژگی روان رنجور خویی و باورهای غیر منطقی رابطه مثبت ومعنادار وجود دارد .

فرضیه دوم:بین باورهای غیرمنطقی و دلزدگی زناشویی رابطه وجود دارد.

 

جدول ۳٫ضرایب همبستگی ساده بین باورهای غیرمنطقی ودلزدگی زناشویی

متغیر ملاک شاخص های آماری متغیر پیش بین زوجین
 

 

دلزدگی زناشویی

کل(N=200) زن(N=100) مرد(N=100)
r p r p r p
باورهای غیرمنطقی ۲۴/۰ ۰۰۰۱/۰ ۲۲/۰ ۰۱۰/۰ ۱۹/۰ ۰۷۲/۰
تقاضا برای تایید ۱۹/۰ ۰۰۴/۰ ۱۹/۰ ۰۲۷/۰ ۲۰/۰ ۰۶۱/۰
انتظار بیش از حد از خود ۱۹/۰ ۰۰۴/۰ ۲۳/۰ ۰۰۸/۰ ۰۹/۰ ۴۱۴/۰
تمایل به سرزنش ۰۳/۰- ۶۴۹/۰ ۰۱/۰- ۸۳۴/۰ ۰۶/۰- ۵۹۸/۰
واکنش به ناکامی ۲۰/۰ ۰۰۳/۰ ۲۶/۰ ۰۰۲/۰ ۰۷/۰ ۳۲۶/۰
بی مسئولیتی عاطفی ۰۱/۰ ۸۹۳/۰ ۰۸/۰- ۳۱۰/۰ ۱۱/۰ ۱۲۲/۰
نگرانی زیاد درمورد اضطراب ۲۳/۰ ۰۰۱/۰ ۲۱/۰ ۰۱۵/۰ ۱۷/۰ ۰۰۸/۰
اجتناب از مشکلات ۲۲/۰ ۰۰۱/۰ ۱۹/۰ ۰۲۶/۰ ۲۸/۰ ۱۰۶/۰
وابستگی ۱۷/۰ ۰۰۹/۰ ۱۳/۰ ۱۱۷/۰ ۱۸/۰ ۱۰۶/۰
درماندگی نسبت به تغییر ۲۰/۰ ۰۰۳/۰ ۲۴/۰ ۰۰۴/۰ ۱۰/۰ ۳۳۳/۰
کمال گرایی ۰۸/۰ ۲۱۸/۰ ۰۱/۰- ۹۳۶/۰ ۱۶/۰ ۱۴۴/۰

 

بنابراین فرضیه ۲ تایید میگردد. بین باورهای تقاضا برای تایید ،انتظار بیش از حد از خود ،واکنش به ناکامی،نگرانی زیاددر مورد اضطراب ،اجتناب از مشکلات ،وابستگی و درماندگی نسبت به تغییر  و دلزدگی زناشویی کل زوجین رابطه مثبت معنی دار وجود داردو بین دیگر مولفه ها رابطه مثبت معنی دار مشاهده نشد.بین باورهای غیرمنطقی و دلزدگی زناشویی زنان رابطه مثبت معنی دار وجود دارد. بین باورهای تقاضا برای تایید ،انتظار بیش از حد از خود ،واکنش به ناکامی،نگرانی زیاددر مورد اضطراب ،اجتناب از مشکلات ،وابستگی و درماندگی نسبت به تغییر  و دلزدگی زناشویی زنان رابطه مثبت معنی دار وجود داردو بین دیگر مولفه ها رابطه مثبت معنی دار مشاهده نشد.

بین باورهای غیرمنطقی (و کلیه مولفه های آن به جز نگرانی زیاد درمورد اضطراب) و دلزدگی زناشویی  مردان رابطه مثبت معنی دار وجود ندارد.

فرضیه سوم پژوهش عبارت بود از اینکه بین ویژگی های شخصیتی و باورهای غیرمنطقی رابطه وجود دارد و سهم هریک از عوامل و ویژگی های شخصیتی در تبیین باورهای غیرمنطقی متفاوت است برای آزمون این فرضیه از آزمون رگرسیون چند متغیری استفاده شد.

جدول ۴٫ ضریب همبستگی چندگانه و مجذور آن

مدل R R2 اصلاح شده R2 خطای معیار برآورد
۱ ۵۲۴/۰ ۲۷۵/۰ ۲۳۶/۰ ۹۴۸/۱۶

جدول فوق نشان می دهد که همبستگی چندگانه بین متغیرها ۵۲۴/۰ و در سطح آلفای ۰۱/۰معنی دار است. مقدار  R2

نیز نشان می دهد که ۶/۲۳درصد باورهای غیرمنطقی آزمودنی ها ناشی از ویژگی های شخصیتی آنان است.

 

 

 

 

متغیر

ضرایب استاندارد ضرایب استاندارد شده

 

 

T

 

معنی داری

B خطای معیار Beta 
ثابت ۰۹۶/۸۹ ۷۷۲/۲۰ ۲۸۹/۴ ۰۰۰/۰
روان رنجوری ۴۶۴/۱ ۳۰۹/۰ ۵۱۰/۰ ۷۳۷/۴ ۰۰۰/۰
برون گرایی ۳۷۷/۰ ۴۰۲/۰ ۱۰۰/۰ ۹۳۸/۰ ۳۵۱/۰
گشودگی به تجربه ۰۸۴/۰ ۳۵۶/۰ ۰۲۴/۰ ۲۳۷/۰- ۸۱۳/۰
توافق پذیری ۳۶۷/۰ ۴۱۸/۰ ۹۳/۰ ۸۷۹/۰- ۳۸۲/۰
با وجدان بودن ۱۰۸/۰ ۳۲۵/۰ ۰۳۲/۰ ۳۳۲/۰- ۷۴۱/۰

 

 

جدول ۵٫ ضرایب رگرسیون

 

جدول فوق نشان می دهد که ضرایب رگرسیون در متغیرهای پیش بینی  به ترتیب برای روان رنجوری ۵۱۰/۰، برونگرایی ۱/۰ ،تجربه گرایی ۰۲۴/۰، توافق پذیری ۰۹۳/۰ و وجدان گرایی ۰۳۲/۰ است و تنها ضریب روان رنجوری در سطح آلفای ۰۱/۰ معنی دار است.

جدول ۶٫ تحلیل واریانس برای معنی داری R2

مجموعه مجذورات درجه آزادی میانگین مربعات F سطح معناداری
بین گروهی ۳۷۸/۱۰۲۳۹۸ ۵ ۸۷۶/۲۰۴۷ ۱۲۹/۷ ۰۰۰/۰
درون گروهی ۶۱۲/۲۷۰۰۱ ۹۴ ۲۵۱/۲۸۷
کل ۹۹۰/۳۷۲۴۰ ۹۹

 

با توجه به اطلاعات جداول فوق،میتوان اظهار داشت که بین ویژگی های شخصیتی و باورهای غیرمنطقی رابطه مثبت و معنی دار وجود دارد و ویژگی شخصیتی روان رنجوری میتواند باورهای غیرمنطقی افراد را پیش بینی کند (سطح معناداری۰۰۰/۰).

 

نتیجه گیری

 

رابطه زناشویی پیوند دو شخصیت است و هریک از همسران با پیشینه تحولی ،سبک شخصیتی ،ترکیب عوامل زیست شناختی و تجربی گوناگونی به زندگی مشترک قدم میگذارند ویک سیستم  را تشکیل میدهند که در آن رفتار هردو از یکدیگر تاثیر میپذیرد

الیس معتقد بود که به احتمال قوی برخی زوجین تحت تاثیر باورهای غیرمنطقی دچار گرایشات خاص در رفتار و اعمال خود میشوند که موجبات نارضایتی آنها را در زندگی زناشویی فراهم می آورد و این تفکرات غیرمنطقی را ریشه بسیاری ازمشکلات و اختلالات روانی می داند و به دنبال مجموعه ای از این توقعات و تفکرات غیر واقع گرایانه است که دلزدگی زناشویی بروز میکند.در این پژوهش یافته ها در رابطه با رابطه معنی دار بین ویژگی های شخصیتی و دلزدگی زناشویی بیانگر این است که بین عامل شخصیتی روان رنجور خویی و دلزدگی زناشویی رابطه مثبت معنی دار وجود دارد ولی عوامل شخصیتی برونگرایی ،تجربه پذیری ،توافق پذیری و وجدان گرایی با دلزدگی زناشویی رابطه منفی دارند. به طور کلی یافته های حاصل از آزمون فرضیه مربوط به رابطه بین ویژگی های شخصیتی با دلزدگی زناشویی با نتایج پژوهش های واتسون و کلارک (۱۹۸۴)،نمچک واولسون(۱۹۹۹)،کارنی وبرادبوری (۱۹۹۵)،کانگر و بریانت (۲۰۰۴)،پاینز و نانر (۲۰۰۳)،ملازاده (۱۳۸۱) وهمچنین امان الهی(۱۳۸۴) همخوانی دارد.

همچنین بین باورهای غیرمنطقی و دلزدگی زناشویی کل زوجین رابطه مثبت معنی دار مشاهده شد و بین تمامی مولفه های آن به جز مولفه های تمایل به سرزنش ،بی مسئولیتی عاطفی و کمال گرایی با دلزدگی زناشویی کل زوجین رابطه مثبت معنی دار مشاهده شد. در جامعه زنان تمامی مولفه ها به جز تمایل به سرزنش ،بی مسئولیتی عاطفی ،وابستگی و کمال گرایی با دلزدگی زناشویی رابطه مثبت معنی دار وجود داشت اما در جامعه مردان بین باورهای غیرمنطقی در کلیه مولفه های آن به جز نگرانی زیاد درمورد اضطراب و دلزدگی زناشویی  رابطه مثبت معنی دار وجود نداشت. این یافته ها با پژوهش های ادیب راد (۱۳۸۴) وازخوش وعسگری(۱۳۸۶) که در آنها عنوان کرده اند که بین باورهای غیرمنطقی با دلزدگی زناشویی رابطه معنادار وجود دارد همراستا میباشد.در پژوهش بالور (۲۰۰۱)نیز رابطه بین تفکرات غیرمنطقی و دلزدگی زناشویی به اثبات رسید. در تبیین فرضییه دوم الیس نیز معتقد است که بسیاری از تعارضات و مشکلات زناشویی با منشا روانشناختی نتیجه طرز فکر غیرمنطقی و غیر عقلانی است. براساس نظریه عقلانی عاطفی رفتاری الیس (۱۹۶۲) داشتن رشته ای از افکار و باورهای غیرمنطقی میتواند منجر به اختلال در روابط زناشویی گردد.

در بررسی فرضیه سوم نتیجه به دست آمده نشان داد که بین ویژگی های شخصیتی و باورهای غیرمنطقی رابطه مثبت و معنی دار وجود دارد و ویژگی شخصیتی روان رنجوری میتواند باورهای غیرمنطقی افراد را پیش بینی کند . به معنای دیگر اینکه افراد روان رنجور از باورهای غیرمنطقی بیشتری برخوردار هستند.

در یک جمع بندی باید گفت ویژگی های شخصیتی وباورهای افراد از طریق ساز و کارهای متعددی در عرصه روابط و فرایندهای تعاملی زوج ها وارد می شود و زمینه را برای بروز سازگاری یا ناسازگاری ها فراهم کرده که در صورت  عدم پیشگیری و درمان چنین مسائلی می تواند منجر به دلزدگی زناشویی و سرانجام طلاق گردد.از آنجایی که انتخاب همسر و انعقاد پیمان زناشویی هم نقطه عطفی در رشد و هم پیشرفت شخصی تلقی می شود و از آنجایی که بی تردید یکی از مهمترین تصمیم هایی که در طول زندگی اتخاذ می گردد انتخاب یک شریک زندگی است اهمیت مسئله ایجاب می کند که در همسرگزینی علاوه بر عواملی چون مذهب، طبقه اجتماع، ظاهر، سن، سطح تحصیلات به عوامل زیربنایی از جمله عوامل شخصیتی نیز توجه شود تا با انتخابی درست در سایه خشنودی و رضایت از ازدواجی مناسب، محیطی سالم و سازنده فراهم شود که پایه و اساس نسل های آینده، پیشرفت جامعه، اعتلای فرهنگ و انتقال ارزش ها در آن فراهم گردد.

 

منابع و مآخذ

 

قرآن کریم و شرح آیات منتخب،ترجمه آیت الله مکارم شیرازی.محقق: محمد فقیهی رضایی.چاپ اول: ۱۳۸۸٫

احمدی.خ؛نوابی نژاد ،ش ؛ اعتمادی،ا.(۱۳۸۴). مقایسه اثربخشی دو روش مداخله ای تغییر شیوه زندگی و حل مشکل خانوادگی در کاهش ناسازگاری زناشویی،تازه ها و پژوهش های مشاوره ،جلد ۵،شماره ۱۷،صص۳۷-۹ .

ادیب راد،نسترن و ادیب راد ،مجتبی(۱۳۸۴).بررسی رابطه باورهای ارتباطی با دلزدگی زناشویی و مقایسه آن با زنان متقاضی طلاق و زنان خواهان ادامه زندگی مشترک.تازه ها و پژوهش های مشاوره،جلد۴،شماره ۱۳،صص۱۱۰-۹۹٫

ازخوش،م؛عسگری،ع(۱۳۸۶).اندازه گیری باورهای غیرمنطقی در روابط زناشویی ،فصلنامه روانشناسان ایرانی دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی ،سال چهارم ،شماره ۱۴٫

امان الهی فرد،عباس(۱۳۸۴)،بررسی رابطه ویژگی های شخصیتی و عوامل فردی خانوادگی با رضایت زناشویی در کارکنان اداره های دولتی شهر اهواز.پایان نامه کارشناسی ارشد مشاوره ،دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه شهید چمران اهواز.

برنشتاین ،ف ؛برتنشتاین ،م.ت.(۱۳۸۰).روش های درمان مشکلات زناشویی،ترجمه  زنده جانی و کمال پور.مشهد:نشر مرندیز.

پاینز،آیالامالاچ(۱۹۹۸).چه کنیم تا عشق رویایی به دلزدگی نینجامد.ترجمه  ف،شاداب.(۱۳۸۱).تهران:انتشارات ققنوس.

ثنائی،ب.(۱۳۷۹). آسیبشناسیخانواده ،نشریهپژوهشیتربیتی،سال اول،شماره ۳،صص۳۳-۱۹٫

خجسته مهر،ر. (۱۳۸۴).بررسی ویژگی های شخصیتی ،مهارت های اجتماعی ،سبک های دلبستگی و متغیرهای جمعیت شناختی به عنوان پیش بین های موفقیت و شکست در زوج های متقاضی طلاق و عادی در اهواز،پایان نامه دکترای روانشناسی، دانشگاه شهیدچمران اهواز : دانشکده علوم تربیتی وروانشناسی.

شفیع آبادی،ع؛ناصر ،غ(۱۳۸۶).نظریه های مشاوره و روان درمانی ،تهران :انتشارات مرکز(نشر دانشگاه ).

عسگری،پ ؛حیدری ،ع و نادری ،ف (۱۳۸۸). راهنمای آزمون های روانشناختی ، اهواز: انتشارات دانشگاه اسلامی واحد اهواز.

فرهنگی ,ع.ا.(۱۳۸۴).ارتباطات انسانی : مبانی.تهران :نشر رسا.(چاپ هشتم).

قراباغی،حسین ( ۱۳۸۲ )،،پایاننامهکارشناسیارشد،دانشکدهعلوم تربیتیوروانشناسیدانشگاهتبریز،صفحه ۲ تا ۳٫

کیامهر،جواد(۱۳۸۱).هنجاریابی فرم کوتاه پرسشنامه پنج عاملی نئو وبررسی ساختار عاطفی آن در بین دانشجویان علوم انسانی دانشگاه های تهران،پایان نامه کارشناسی ارشد سنجش واندازه گیری،دانشگاه علامه طباطبایی تهران،دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی.

گل پرور،م؛طاهری زاده ،ژ ؛ اسماعیلی ،ر.(۱۳۹۰).ویژگی های روانی و شخصیتی زوج های ناسازگار و سازگاری زناشویی آن ها در.ایران و تورنتو، فصلنامه خانواده پژوهی ،سال هفتم ،شماره ۲۶،صص۲۳۹-۲۲۳٫

محمد زاده،ا ؛ فرهاد،ج  ؛ برجعلی،ا.(۱۳۸۶).ارتباط بین شباههت ابعاد شخصیتی زوجین و رضایت زناشویی ،فصلنامه علوم تربیتی و روانشناسی،شماره ۳،صص ۷۱-۵۵٫

محمود علیلو،م؛صمدی راد ،ب ؛ دانشورپور،ز.(۱۳۸۹).بررسی اختلالات شخصیت در مردان همسر آزار شهر تبریز.فصلنامه خانواده پژوهی ،سال هفتم ،شماره ۲۵،صص۱۰۲-۸۳٫

موسوی ،ا(۱۳۸۳).بررسی میزان رضایت زنان تحصیلکرده از زندگی زناشویی .طرح پژوهشی ،مطالعات و برنامه ریزی فرهنگی و اجتماعی نهاد ریاست جمهوری.

مهدویان ،ف.(۱۳۷۶).بررسی تاثیر آموزش و پرورش ارتباط بر رضایت زناشویی و سلامت روان،پایان نامه کارشناسی ارشد روانشناسی بالینی،انستیتو روانپزشکی.

نویدی ،ف (۱۳۸۴).بررسی و مقایسه رابطه دلزدگی زناشویی با عوامل جو سازمانی در کارکنان ادارات آموزش و پرورش و پرستاران بیمارستانی شهر تهران.پایان نامه کارشناسی ارشد رشته مشاوره خانواده،دانشگاه شهید بهشتی.

 

Balver, . (2001). Professional nursing Bournout and Irrational Thinking.jurnal article springer link. pp- 123-125

Ellis, A. (2001).Overcoming destructive beliefs, feelings,and behaviors. Amherst, NY: PrometheusBooks.

Jones, R. G. (1968).A factored measure of Ellis’s irrational beliefs with personality and maladjustment

correlates. Unpublished doctoral dissertation. Texas: Technological College.

Karney, B. R. & Bradbury, T. N. (1995). The longitudinal course of marital quality stability: a review of theory, method, and research. Psychological Bulletin, 118, 3-34.

Kayser, K., & Himle, D. P. (1994).Dysfunctional beliefs about intimacy. Journal of Cognitive Psychotherapy,

۸, ۱۲۷-۱۳۹٫

Levinger, G., & Huston, T. L. (1990). The social psychology of marriage .In F. D. Fincham & T.N. Bradbury (Eds.).The psychology of marriage(pp.19-58). New York: Guilford Press.

Markman, H. J., & Hahlweg, K. (1993).The Prediction and prevention of marital distress: An international Perspective. Clinical Psychology Review,13, 29-43.

Metts. S. & Cupach. W. R. (1990).The influence of relation beliefs and problem solving responses on satisfaction in romantic relationships. HumanCommunication Research, 17, 170-185.

McCrae, R. R., & Costa, P. T. (1985). Updating Norman, s “adequate taxonomy”: Intelligence and personality dimensions in natural language and questionnaires. Journal of personality and Social psychology, 49, 710-721.

Mccrae, R. R., & Costa, P. T. (2004). “A contemplated revision of the NEO Five-Factor Inventory”. Personality and Individual Differences, 36 (3): 587–۵۹۶٫

Nelson, R. E. (1977).Irrational beliefs in depression. Journal of Consulting and Clinical Psychology,

۴۵, ۱۱۹۰-۱۱۹۹٫

Pinez, A. M. (1996). Couples burnout: courses and cures. London rout ledge, 32, pp 1-27.

Stackert, R., & Bursik, K (2003). Why am I unsatisfied? Adult attachment still, gendered irrational relationships beliefs, and young adult romantic relationship satisfaction. Personality andIndividual Differences, 34, 1419-1429.

 

[۱]دانشجوی کارشناسی ارشد مشاوره خانواده دانشگاه اصفهان(s.moosavi4602@gmail.com)

[۲]دانشجوی کارشناسی ارشد مشاوره خانواده دانشگاه اصفهان

[۳]دانشیار گروه مشاوره خانواده دانشگاه اصفهان

[۴]دانشیار گروه مشاوره خانواده دانشگاه اصفهان

[۵]Watson& Clark

[۶]Five factor model of personality

[۷]Neuroticism

[۸]Extraversion

[۹]Openness

[۱۰]Agreeableness

[۱۱]Conscientious

[۱۲]Karney& Bradbury

[۱۳]Donnelan&Conger&Bryant

[۱۴]Levinger  & Huston

[۱۵]Markman & Hahlweg

[۱۶]Ellis

[۱۷]Kayser & Himle

[۱۸]Metts & Cupach

[۱۹]Stackert & Bursik

[۲۰]Pinez

[۲۱]Balver

[۲۲]Mccrae & Costa

[۲۳]Irrational belifes test

[۲۴]Jones

[۲۵]Bridges & Sanderman

[۲۶]Nelson

[۲۷]Eidelson, R. J., & Epstien

[۲۸]Pinez Burnout Scale

مطالب مرتبط: